W malowniczych Jaworkach, tuż pod skałami Homoli, kilka razy do roku odbywa się wydarzenie, które przenosi w świat pasterskich tradycji Pienin. Redyk owiec to nie tylko widowiskowy przepęd kierdela przez górskie łąki, ale całe święto góralskiej kultury z muzyką, tańcami i regionalnymi przysmakami. Warto wybrać się tu w maju na Wiosenny Redyk albo latem na Letni Wypas Owiec, by zobaczyć, jak te zwyczaje przetrwały do dziś.
- autentyczne tradycje pasterskie
- widowiskowe przepędy owiec
- regionalne potrawy do spróbowania
- występy lokalnych zespołów
- piękne górskie krajobrazy
Wiosenny Redyk – tradycja powraca do Jaworek
Pierwszego maja, kiedy owce po zimowej przerwie wyruszają na zielone hale, pod Homolami gromadzą się tłumy. Dzień zaczyna się mszą w intencji szczęśliwego wypasu w kościele św. Jana Chrzciciela w Jaworkach, a potem wszyscy przechodzą do kosoru. Około południa rozbrzmiewa dźwięk trombit – to sygnał, że nadciąga kierdel.
Na czele stada idzie baca Andrzej Staszel z Dzianisza, a towarzyszą mu juhasi, honielnicy i psy pasterskie. Owce mkną po pienińskich łąkach, a widzowie mogą obserwować tradycyjne rytuały związane z rozpoczęciem wypasu. To moment, gdy góry znów tętniają życiem, a pasterstwo przestaje być tylko muzealną ciekawostką.
Jaworki mają szczególne miejsce w historii pasterstwa – to właśnie tutaj, 7 maja 1948 roku, dotarł legendarny Wielki Redyk z Tatr, w którym uczestniczyło aż 8 tysięcy owiec. To było jedno z ostatnich tak wielkich wydarzeń tego typu w polskich górach.
Wiosenny Redyk to powrót do tamtych czasów. Nie w skali oczywiście – dzisiaj kierdel liczy znacznie mniej sztuk – ale atmosfera pozostaje autentyczna. Widać tu szacunek dla tradycji, nie tylko inscenizację dla turystów.
Letni Wypas Owiec – święto w pełni sezonu
Latem, najczęściej w lipcu, odbywa się kolejna edycja – Letni Wypas Owiec. To już 44. edycja tego wydarzenia, co pokazuje, jak silnie zakorzenione są te zwyczaje w lokalnej społeczności. Program jest bardziej rozbudowany niż w maju, bo trwa kilka godzin i łączy w sobie przepęd owiec z bogatym programem kulturalnym.
Około godziny 16:00 wszyscy nasłuchują zbliżającego się stada. Kierdel przybywający pod Homole to widok, który trudno zapomnieć – owieczki mkną po halach, a ich dzwonki tworzą charakterystyczną melodię. Potem następuje pokaz strzyżenia owcy, który wzbudza ogromne zainteresowanie, szczególnie wśród dzieci. Można też zobaczyć, jak wygląda wyrób oscypka – od mleka po gotowy ser.
Na scenie plenerowej występują zespoły regionalne: Zespół Pieśni i Tańca „Pienińskie Wiyrchy” z Krościenka nad Dunajcem, Zespół Regionalny „Małe Pieniny”, lokalna Kapela Jaworciane czy Zespół Jana Malinowskiego ze sztuką „Wesele cz. 1 – Na Bacówce”. Nie brakuje też rozrywki – kabarety, zespoły folkowe, czasem gwiazdy muzyki góralskiej.
Smaki pienińskiej kuchni na Redyku
Nie da się przyjechać na Redyk i nie spróbować lokalnych potraw. Koło Gospodyń Wiejskich w Jaworkach serwuje dania pienińskiej kuchni regionalnej – kapustę z grochem, kwaśnicę po pienińsku. Z Kluszkowiec przyjeżdża podhalańska kuchnia.
Gwóźdź programu kulinarnego to baran z rożna przygotowywany przez rodzinę Bulisiów-Zachwiejów. Mięso piecze się powoli, a aromat unosi się nad całym terenem imprezy. Do tego tradycyjne wyroby owcze, oscypek, bryndza, żentyca. Ceny są rozsądne jak na tego typu wydarzenie – można zjeść się i napić za kilkadziesiąt złotych.
Podczas Redyku można nie tylko obserwować, ale i spróbować autentycznych smaków górskich – od sera robionego na miejscu po barana z rożna. To rzadka okazja, by przekonać się, jak smakuje prawdziwa góralska kuchnia, nie ta z restauracyjnych menu.
Co dokładnie zobaczysz podczas Redyku w Jaworkach
Najważniejszy punkt programu to oczywiście przepęd owiec. Kierdel prowadzony przez bacę i juhasów przemierza teren pod Homolami – skały tworzą naturalną scenografię, a zielone łąki dopełniają obrazu. To nie jest szybkie wydarzenie – owce idą swoim tempem, a cała ceremonia ma swój rytm.
Pokaz strzyżenia owcy pokazuje umiejętności, które wymagają wprawy. Doświadczony juhas potrafi ostrzyc owcę w kilka minut, a wełna schodzi niemal jednym kawałkiem. Dzieci stoją w pierwszym rzędzie, dorosłym też trudno oderwać wzrok.
Wyrób oscypka to kolejna atrakcja – od udojenia owcy (czasem pokazywane na żywo), przez podgrzewanie mleka, formowanie sera w charakterystycznych drewnianych formach, aż po wędzenie. Można kupić świeży oscypek prosto od producenta.
Na scenie plenerowej przez kilka godzin trwają występy. Folklor pieniński prezentowany przez lokalne zespoły to autentyczna muzyka i tańce, nie turystyczna wersja. Kapele grają na tradycyjnych instrumentach, pary tańczą w strojach regionalnych. Między występami pojawiają się kabarety góralskie i współczesne zespoły nawiązujące do tradycji.
Dla kogo jest Redyk w Jaworkach
To wydarzenie dla każdego, kto chce zobaczyć coś więcej niż typowe atrakcje turystyczne. Rodziny z dziećmi znajdą tu mnóstwo do oglądania – owce, psy pasterskie, pokazy rzemiosła. Dzieci mogą podejść bliżej zwierząt, dotknąć wełny, zobaczyć, jak wygląda praca pasterzy.
Miłośnicy tradycji i kultury regionalnej docenią autentyczność wydarzenia. Redyk w Jaworkach nie jest komercyjną imprezą – to lokalna społeczność celebrująca swoje dziedzictwo. Widać to w szczegółach: w sposobie prowadzenia ceremonii, w występach zespołów, w potrawach serwowanych przez gospodynie.
Fotografowie znajdą tu doskonałe kadry. Skały Homoli w tle, owce na zielonych halach, górale w tradycyjnych strojach, dym z rożna – wszystko to tworzy obrazy, które trudno uchwycić gdzie indziej. Najlepsze światło jest przed południem i pod wieczór.
Praktyczne informacje – dojazd, ceny, godziny
Jaworki to niewielka wieś w gminie Szczawnica, położona w Pieninach. Dojazd samochodem z Nowego Targu zajmuje około 30 minut, z Krakowa niecałe dwie godziny. Parking bywa problemem – w dniu Redyku przyjeżdżają setki osób, więc warto przyjechać wcześnie lub liczyć się z koniecznością zostawienia auta kawałek dalej i krótkiego spaceru.
Wstęp na wydarzenie jest bezpłatny. Organizatorzy – Miasto i Gmina Szczawnica oraz Centrum Kultury, Sportu i Promocji w Szczawnicy – nie pobierają opłat za uczestnictwo. Płaci się tylko za jedzenie i pamiątki z kiermaszów.
Wiosenny Redyk odbywa się 1 maja. Program startuje o 10:30 mszą w kościele, a główne wydarzenie – przepęd owiec – ma miejsce około 12:00. Występy na scenie trwają do późnego popołudnia.
Letni Wypas Owiec organizowany jest w lipcu (konkretna data zmienia się co roku, warto sprawdzić na stronie cksip.szczawnica.pl lub facebooku Centrum Kultury w Szczawnicy). Impreza zaczyna się około 15:00, przepęd owiec o 16:00, a koncerty trwają do wieczora.
Na wydarzenie warto zarezerwować 3-4 godziny, choć można zostać dłużej, szczególnie jeśli chce się posłuchać wszystkich występów i spróbować różnych potraw. Teren jest na świeżym powietrzu, więc trzeba liczyć się z pogodą – warto mieć czapkę na słońce lub kurtkę przeciwdeszczową.
Jedzenie kosztuje standardowo – oscypek 10-15 zł, porcja barana z rożna 20-30 zł, kwaśnica czy kapusta z grochem 15-20 zł. Na kiermaszach można kupić wyroby ludowe, drewniane pamiątki, koronki – ceny od kilkunastu do kilkuset złotych w zależności od przedmiotu.
Jeśli planujesz nocleg w okolicy, rezerwuj z wyprzedzeniem – majówka i letnie weekendy to szczyt sezonu w Pieninach. Szczawnica, Krościenko nad Dunajcem czy Czorsztyn oferują szeroki wybór kwater, pensjonatów i hoteli.
Dojazd komunikacją publiczną jest możliwy – autobusy kursują z Nowego Targu do Szczawnicy, stamtąd lokalny transport lub spacer do Jaworek (około 4 km). W dniu imprezy czasem organizowane są dodatkowe kursy.
Warto zabrać gotówkę – nie wszystkie stoiska akceptują karty. Toalety są dostępne na miejscu. Dla osób z ograniczoną mobilnością teren może być trudny – to górskie łąki, nie utwardzone ścieżki.